Gıda Katkı Maddeleri İle Oluşan Beklenmeyen Reaksiyonlar

Katkı Maddelerinin İnsana Zarar Verici Yönleri Var mı? Varsa Nelerdir?

Bir yılda ne kadar gıda katkı maddesi tüketiyoruz?

Şehirde yaşayan bir tüketicinin, günde 2000’in üzerinde katkı maddesi türünü bünyesine aldığı söylenmekte. Amerika için yapılan bir araştırmada, Amerikalıların bir yılda yaklaşık olarak ağırlıkları kadar gıda katkı maddesi tükettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Katkı maddeleri gıda maddeleri içinde çok cüz’i miktarlarda kullanılmasına rağmen, bu kadar büyük bir miktara ulaşılıyorsa, evvela ne kadar da çok katkı maddesi türü tükettiğimizi bir düşünmek ve ardından da, bunların ne olduğunu ve zararlı olup olmadıklarını açığa çıkarmak için çalışmak gerekir.

İnsanların çoğu, yiyeceklerini kendileri çiftliklerde yetiştirmediğinden, çalıştıkları veya yaşadıkları yerlere yakın yerlerden satın alarak temin ediyorlar. Dolayısıyla yiyeceklerin yetiştikleri veya imal edildikleri yerlerden çok uzaklara bozulmadan gelmesi gerekiyor. Bu ise katkı maddeleri ile sağlanıyor. Katkı maddeleri aynı zamanda bazı gıdaların besin değerlerini artırıyor ve onların tadını, yapısını, rengini ve dayanıklılığını artırarak daha çekici hale getiriyor.

Katkı maddeleri yiyecekler içine şu beş ana nedenden dolayı ilave ediliyor:

1. Ürünün kıvamını sağlamak: Emülgatörler katıldıkları ürünlere sürekli bir kıvam verirler ve ürünün parçalara ayrılmasını önlerler. Stabilizatörler ve koyulaştırıcılar yumuşak tek düze bir kıvam sağlarlar. Topaklanmayı öneyici maddeler tuz gibi maddelerin kolayca akmasına yardımcı olurlar.

2. Besin değerini korumak veya artırmak: Vitaminler ve mineraller süt, un, tahıl ve margarin gibi birçok gıdaya eklenir. Çünkü gıdaların bir kısmı bazı işlemlerden geçirilirken bu vitamin ve mineraller kaybolabilir veya bir şahsın diyetinde bu maddeler eksik olabilir, böylelikle eksik yerine koyulmuş olur.

3. Lezzetini ve sağlığa yararlı halini muhafaza etmek: Koruyucular küf, hava, bakteri, mantar ve mayaların neden olduğu bozulmayı yavaşlatırlar. Bakteriyel bulaşma hayatı tehdit eden botilizm gibi gıdalardan kaynaklanan hastalıklara neden olabilir. Antioksidanlar değişik yiyeceklerin içindeki sıvı ve katı yağların bayatlamasını veya tadının bozulmasını engelleyen koruyuculardır. Bunlar aynı zamanda elma gibi taze meyvelerin kesildikten sonra havayla temasları sonucunda renklerinin kahverengiye dönüşmesini engellerler.

4. Asitlik veya alkaliliğin sağlanmasını veya kontrol edilmesini temin etmek: Isıtıldıklarında asitleri serbest bırakan asitlik sağlayıcılar pastalar, bisküviler ve diğer fırıncılık ürünlerinin fırında pişerken kabarmalarına yardımcı olmak için soda ile reaksiyona girerler. Diğer katkı maddeleri yiyeceklerin lezzet, tat ve renklerine uygun asitlik ve alkaliliği değiştirmeye yardım ederler.

5. Lezzeti artırmak veya arzu edilen rengi vermek: Birçok baharat ve tabii ve sentetik çeşniler gıdaların tadını artırır. Benzer şekilde renkler de tüketicilerin beklentilerine cevap verecek şekilde bazı gıdaların görünüşünü güzelleştirirler.

Bu kadar yaygın olarak kullanılan katkı maddeliri hakkında, ister istemez şöyle bir sual oluşacaktır:

Gıdaların veya katkı maddelerinin bir kısmı bazı hastalıkları tetikleyebilir mi?

Cevap kısa ve net: “Evet.” Bazı gıdalar veya gıda katkı maddeleri aşağıdaki bulgulardan birinin veya daha fazlasının oluşmasını tetikleyebilir:

  • Dikkat Sürdürüm Bozukluğu / Hiperaktivite Sendromu
  • Alerji
  • Astma
  • Otizm, Yaygın gelişimsel bozukluk, Enüresis (Altına idrar kaçırma)
  • Davranış bozuklukları
  • Depresyon, Duygu durum değişiklikleri
  • Kulak ağrıları, Kronik orta kulak iltihabı
  • Göz problemleri
  • G6PD Enzim eksikliği, Mide-barsak problemleri, Mide ağrısı
  • Baş ağrısı, Migren
  • Nazal polip
  • Cilt problemleri, Egzema, Ürtiker
  • Uyku problemleri
  • Tikler, Tourette sendromuKatkı maddeleri ile beklenmeyen gıda reaksiyonları arasındaki sıkı ilişkiye örnek olması bakımından, bu bulgulara sebep olan katkı maddelirine örnekler verelim: ASPARTAM: Yapay tatlandırıcı (diyet şekeri) olarak bilinir. Genellikle şeker yerine tatlandırıcı olarak kullanılır. Aspartam duyarlı olan kişilerde az da olsa giörülen bulgulara göre, anjioödeme veya göz kapaklarında, dudaklarda, ellerde veya ayaklarda şişmeye neden olur. BENZOATLAR: Benzoatlar, muz, kek, hububat, çikolata, soslar, katı ve sıvı yağlar, meyankökü, margarin, mayonez, süt tozu, patates tozu ve kuru maya gibi bazı gıdaların işlenmesi sırasında gıda koruyucusu olarak kullanılır. Benzoatlara karşı gerçek alerjik reaksiyon çok az da olsa vardır. BHA/BHT: BHA (Butillenmiş hidroksiyanozil) ve BHT (Butillenmiş hidroksitoluen) antioksidandır. BHA ve BHT özellikle katı ve sıvı yağlar ile hububat ürünlerinde kullanılır. Duyarlı kişilerde kurdeşene sebep olurlar. GIDA BOYALARI: Gıdalara renk vermek için kullanılırlar. Bunlar, E102 (Tartrazin) gibi numaralarla isimlendirilirler. Kekler, şekerlemeler, konserve sebzeler, peynirler, çikletler, sosis, dondurma, portakallı içecekler, salata sosları, mevsim salataları, alkolsüz meşrubatlar ve ketçap gibi bazı gıdalar tartrazin içerirler. Tartrazin duyarlı insanlarda çok nadir oluşmakla birlikte kurdeşen veya astım ataklarına neden olur. MSG: Monosodyum glutamat (E621) özellikle uzak doğu (Çin, Japon) ve Türk mutfağında kullanılır. Bununla oluşan reaksiyona “Çin Restoranı Sendromu” da denir. Bir çok imalathane ve restoranda da değişik gıdalarda lezzet arttırıcı olarak kullanılır. MSG ile oluşan reaksiyonlar şöyledir: Baş ağrısı, bulantı, ishal, terleme, göğüste sıkışma, boyun arkasında yanma. Bu tür reaksiyonlar fazla miktarda MSG alınması sonrası oluşur. Bu maddeyi tüketen astımlı hastalarda ağır astım atakları oluşabilmektedir. NİTRAT/NİTRİTLER: Bu iki madde hem koruyucu olarak, hem de renklendirici ve lezzet arttırıcı olarak kullanılır. Nitrat ve nitritler özellikle sosis, salam gibi et ürünlerinde bulunur. Bazı kişilerde baş ağrısı ve kurdeşene neden olabilirler. PARABENLER: Parabenler gıda ve ilaçlarda koruyucu olarak kullanılırlar. Metil, etil, propil, butil paraben ve sondum benzoat bunlara örnektirler. Bu maddelere duyarlı kişilerde alındıklarında, ağır cilt bulguları veya deride kızarıklık, şişlik, kaşıntı ve ağrıya neden olurlar. SULFİTLER: SO2, sülfitleyici maddeler (Sülfür di oksit, sodyum veya potasyum sülfit, bisülfit, metabisülfit) olarak da bilinirler. Gıda koruyucusu olarak ve fermente içeceklerin kaplarında kullanılırlar. Fırınlanmış ürünler, çaylar, çeşniler, deniz ürünleri, reçeller, jöleler, kurutulmuş meyveler, meyve suları, konserve ve suyu alınmış sebzeler, dondurulmuş patates ve çorba karışımlarında bulunurlar. Sülfitler göğüste sıkışma, kurdeşen, karında kramp, ishal, kan basıncı düşmesi, başta yanma hissi, halsizlik, nabız hızlanması gibi bulgulara neden olur. Ayrıca sülfitler, bunlara duyarlı astımlılarda astım atağını tetikleyebilir. Bir çok restoranın salata barında yüksek düzeyde sülfit mevcuttur.Gıda ve kimya endüstrileri uzun yıllardır tüm gıda katkı maddelerinin iyice test edildiğini ve güvenilir olduğunu söylemekteydirler. Ancak gıda katkı maddelerinin tarihine bakıldığında bir çok katkı maddesinin uzun yıllar kullanıldıktan sonra sağlık riskleri taşıdığı ortaya çıkmıştır ve aşağıda listelenenler yasaklanmışlardır.
    Katkı maddesi
    Fonksiyonu
    Bileşimi
    Yasak Yılı
    Problem
    Agene (nitrogen
    trichloride)
    Un beyazlatıcısı
    ve yıllandırıcı ajan
    sentetik 1949 Bu madde katılmış undan yapılmış ekmeği yiyen köpeklerde epilepsi (sara) nöbetlerine benzer nöbetler
    Butter
    yellow
    suni renklendirici sentetik 1919 Toksik, sonraları karaciğer kanserine yol açtığı bulundu
    Green 1 suni renklendirici sentetik 1965 Karaciğer kanserine sebep
    Green 2 suni renklendirici sentetik 1965 Test edilmek için yeterli ekonomik öneme sahip olmama
    Orange 1 suni renklendirici sentetik 1956 Organ hasarı
    Orange 2 suni renklendirici sentetik 1960 Organ hasarı
    Orange B suni renklendirici sentetik 1978
    (ban never finalized)
    Kanser
    Red 1 suni renklendirici sentetik 1961 Karaciğer
    kanseri
    Red 2 suni renklendirici sentetik 1976 Muhtemel karsinojen
    Red 4 suni renklendirici sentetik 1976 Yüksek düzeyleri köpeklerde adrenal korteks hasarına neden olmakta; 1965 yılından sonra sadece maraschino kirazlarında ve bazı haplarda kullanıldı; halen haricen uygulanan ilaç ve kozmetikte kullanılmasına izin verilmektedir.
    Red 32 suni renklendirici sentetik 1956 Iç organlarda hasarlar ve zayıf bir kanserojen olabilir; 1956 yılından beri Citrus Red 2 ismi ile sadece turuncu rengi vermek amacıyla kullanılmaya devam edilmektedir (2 ppm)
    Sudan 1 suni renklendirici sentetik 1919 Toksik, daha sonra karsinojen olduğu bulundu
    Violet 1 suni renklendirici sentetik 1973 Kanser (Yenilmek üzere kesilmiş sığır etleri üzerinde Tarım Bölümünün denetim mührü olarak kullanılırdı)
    Yellow 1 and 2 suni renklendirici sentetik 1959 Yüksek
    dozlarda barsak lezyonları
    Yellow 3 suni renklendirici sentetik 1959 Yüksek dozlarda kalp hasarı
    Yellow 4 suni renklendirici sentetik 1959 Yüksek dozlarda kalp hasarı
    cinnamyl
    anthranilate
    suni renklendirici sentetik 1982 Karaciğer kanseri
    cobalt
    salts
    bira köpüğünü dengede tutma sentetik 1966 Kalp üzerine toksik etki
    coumarin Lezzet verici tonka fasulyesi 1954 Karaciğer zehri
    cyclamate Suni tatlandırıcı sentetik 1970 Safra kesesi kanseri, testislere hasar; şu anda direk kansere neden olduğu düşünülmüyor, fakat diğer karsinojenlerin etkisini artırdığı düşünülüyor.
    diethyl
    pyrocarbonate (DEPC)
    koruyucu (içecekler) sentetik 1972 Urethan oluşturmak üzere amonyak ile birleşir; bir karsinojen
    dulcin
    (p-ethoxy-phenylurea)
    Suni tatlandırıcı sentetik 1950 Karaciğer kanseri
    ethylene
    glycol
    çözücü sentetik Böbrek hasarı
    monochloroacetic
    acid
    koruyucu sentetik 1941 Oldukça toksik
    nordihydroguaiaretic
    acid (NDGA)
    antioksidan Çöl bitkisi 1968
    (FDA), 1971 (USDA)
    Böbrek hasarı
    oil
    of calamus
    Lezzet verici Hintkamışı kökü 1968 Barsak kanseri
    polyoxyethylene-8-stearate
    (Myrj 45)
    emülgatör sentetik 1952 Yüksek düzeyleri safra yolları taşı ve tümörüne neden olmuştur
    safrole Lezzet verici (kök birası) sassafras
    ağacı
    1960 Karaciğer kanseri
    thiourea koruyucu sentetik 1950 c. Karaciğer kanseri

    Yasaklanan bu kadar katkı maddesinin bazıları gelişmekte olan ülkelerde hâlâ kullanılmakta. Bir de, el’an kullandığımız katkı maddelerinin de ileride bazı zararlarının çıkmayacağını kimse garanti edemez.

  • Yoruma kapalı.

    Daru’l Halal Medresesi

    Daru'l Halal Medresesi

    2017 Reklam Sponsoru

    Halal Dunya Marketleri

    Halal Dunya Marketleri

    Helal Logolu Ürünler

    Tescilli Logolarımız

    GİMDES.org eBülteni

    * = doldurulması zorunludur

    tarafından desteklenmektedir MailChimp!